Böbrek nakli son dönem böbrek yetmezliği teşhis edilmiş her hastanın mutlaka böbrek nakli için değerlendirilmesi gerekir. Son yıllarda böbrek nakli konusunda yeni teknolojilerin gelişmesi sayesinde çok başarılı şekilde böbrek nakilleri gerçekleştirilebilmektedir. Böbrek nakli yapılan insanlar; uzun süre normal bir şekilde ve sağlıklı bir şekilde yaşantılarını sürdürebilmektedirler. Son dönem böbrek yetmezliği gelişen hastaların aklında ben böbrek nakli için uygun değil miyim gibi yanlış bir düşünce oluşabilmektedir. Halbuki ileri derecede kalp, akciğer rahatsızlığı olanlar, aktif kanser hastası veya aktif enfeksiyon hastalıkları olanların dışında her son dönem böbrek yetmezliği olan insan böbrek nakli için adaydır. İyi bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca da bütün gelişmiş toplumlarda olduğu gibi ülkemizde de Sağlık Bakanlığı son dönem böbrek yetmezliği gelişen her hastanın mutlaka bir organ nakli merkezi tarafından değerlendirilmesini ve buradan kayıt almasını öngörmektedir.

Böbrek Naklinde Verici Ve Hasta Arasında Cinsiyet Uyumu Gerekir Mi?

Böbrek nakli kadavra ve canlı olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilebilmektedir. Canlıdan yapılan nakiller genellikle alıcının bir akrabası tarafından bağışlanan organ sayesinde gerçekleştirilmektedir. Bu da ülkemizdeki kanunlara göre 4. Derece akrabaya kadar organ bağışı hiçbir ek işlem yapılmasına gerek kalmadan yapılabilmektedir. Akraba dışındaki nakillerde ise etik kurul onayı şarttır. Etik kurul onayı alındıktan sonra nakil gerçekleştirilebilmektedir.

Kadavradan yapılan nakillerde ise ulusal bekleme listesine göre organ nakli gerçekleştirilebilmektedir. Her iki şekilde böbrek naklinde cinsiyet uyumu gerekmemektedir. Yani; kadın bir verici erkek ya da kadın bir alıcıya, erkek bir verici de kadın veya erkek bir alıcıya böbreğini rahatlıkla verebilmektedir.

Böbrek Naklinde Verici Ve Hasta Arasında Kan Uyumu Gerekir Mi?

Böbrek naklinde kan transizyonunda olduğu gibi kan grubu uyumu gereklidir. Yalnız burada Rh faktörünün bir önemi yoktur. Rh+- olması önemli değildir. Yani Rh+ olan bir kişi Rh- olan bir kişiye böbreğini verebilmektedir. ABO kan grubundaki uyum normal kan transizyonundaki uyumlar geçerlidir. Yani 0 grubu herkese böbreğini verebilmekte, AB grubu da herkesten böbreğini alabilmektedir. Ancak son yıllarda teknolojideki gelişmeler sayesinde kan grubu uyumu olmayan insanlar arasında da böbrek nakli gerçekleştirilebilmektedir. Bunun için ameliyat öncesi ciddi bir hazırlık yapılması gerekmektedir. Kandaki kan grubu antijenlerine karşı oluşmuş antikorların diyaliz benzer bir yöntemle temizlenmesi gerekmektedir. Kan grubu uyumu olmadan gerçekleştirilen böbrek nakillerinde başarı şansı kan grubu uyumu olanlara göre daha düşüktür. Ülkemizde kan grubu uyumu olmayan arasında böbrek nakli şu anda yapılmamaktadır.

Safra kesesi taşları bir grup hastada hiçbir semptoma yol açmayabilir. Bunlar sessiz, semptomsuz safra taşlarıdır. Genellikle tedaviye gerek duyulmaz. Bir grup hastada ise sadece hazımsızlık, şişkinlik ve gaz şeklinde şikayetlere yol açabilir. Yine bir grup hastada ani başlayan, çok şiddetli ağrıya yol açabilir. Bunlar böbrek taşı, safra kesesi taşı, safra kesesi taşı koliği olarak adlandırılır. Yine bir grup hastada ağrıyla birlikte ateş, beyaz kürelerde yükselme şeklinde safra kesesinin iltihabı söz konusu olabilir. Safra kesesinin içindeki taşları, safra yollarının düşmesi sonucu hastalarda pankreatit ya da bu kanalın tıkanması sonucu sarılık şeklinde karşımıza çıkabilir.

Safra Taşı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Safra kesesi taşları tedavi edilmezse hastanın şikayetleri devam eder. Özellikle hazımsızlık, yemeklerden sonra şişkinlik, geğirme, bulantı, karın ağrısı gibi şikayetler devam eder. Daha da önemlisi eğer bu taşlar safra kesesinden çıkıp, safra yoluna düşerse hastada bu sefer ağrı şikayetleri daha şiddetli olur. Acil durum gelişir. Hatta daha ileri durumlarda sarılık gelişebilir. Pankreas iltihabı ortaya çıkabilir. Klinik durum oldukça zor tedavi edilebilir duruma gelebilir.

Hazımsızlık Safra Taşı Habercisi Olabilir Mi?

Hazımsızlık safra kesesi taşlarının bir habercisidir. Safra kesesi taşı olan kişilerde hazımsızlık görülür.

Safra Kesesi Taşları Kanser Yapar Mı?

Safra kesesi taşları kanser yapmaz. Safra kesesi kanseri zaten oldukça az görülen bir hastalıktır. Ama safra kesesi kanserlerinin çoğunda taş da beraberinde vardır. Bu, taşların kanser yaptığı anlamına gelmez. Böyle bir şey düşünmemek lazım.

Safra Taşı Tedavisinde Ameliyat Şart Mıdır?

Eğer safra kesesinde taş görülmüş ise tek tedavisi ameliyattır. İlaç ile başka bir tedavisi yoktur.

Safra Ameliyatı Sonrası Hastada Ne Gibi Değişiklikler Olur?

Safra kesesi alındığı zaman ameliyat sonrasında kişinin hayatında önemli bir değişiklik ortaya çıkmaz. Yine aynı şekilde işine, gücüne devam edebilir. Yemesinde içmesinde, hareketlerinde herhangi bir kısıtlanma olmaz.

Safra Ameliyatı Sonrası Gündelik Yaşama Ne Zaman Dönülür?

Bu ameliyat eğer kapalı ameliyat şeklinde yapılırsa bazen 3 günde, bazen 1 haftada kişilerin ağrı eşiğine kişi normal hayata geri dönebilir. Açık ameliyatlarda bu süre 10-20 gün arasında değişkenlik gösterebilir.

Böbrek Sağlığı İçin Herkesin Dikkat Etmesi Gereken Noktalar Nelerdir?

Böbrekler incecik kılcal damarlardan oluşur. Süzme işleminin yapıldığı yerdir. Dolayısıyla damar sistemini korumak için yapılan her şey böbreklerimizi korur. Örneğin; yeterince su tüketmek, tuzu az tüketmek gibi. Kalp damar sağlığını koruyucu önlemler nasıl geçerliyse yağdan az beslenme, çok fazla karbonhidrat tüketmeme, ideal kiloda olma, egzersiz… Aslında bunların hepsi böbrekler için, börek sağlını korumak için de gerekli önlemlerdir. Temel olarak yeterli su tüketmek ve az tuz tüketmeyi vurgulayalım.

Fazla Ya Da Az Su Tüketiminin Böbreklere Etkisi Nasıl Olur?

Böbrekler süzme işlemini yapabilmek için dolaşımdan gelen kanın yoğunluğu çok önemlidir. Eğer bir kişi gereğinden az su tüketirse çok yoğun bir kan konsantrasyonunu böbreklerin süzmesi gerekir. Bu durum incecik kılcal damarların işlevini zorlaştırır. O yüzden yeterli su alınması çok önemlidir. Yaklaşık 70 kiloluk bir erişkin için belki bayanlar da ve erkeklerdeki kas kitlesini de göz önünde bulundurmak gerekiyor. Bayanlar için 1,5-2 litre erkekler için 2-2,5 litre su tüketimi böbreklerin sağlıklı işlev görmesi için yeterlidir. Eğer çok fazla yani 4-5 litre gibi su tüketilirse bu seferde konsantrasyon için çok fazla bir su gelmiş olur. Tam tersine seyreltik idrar yapmak gerekir. Vücut atması gereken seyreltik bir idrarla atmaya çalışır. Bu da tabii böbreklerin özellikle tüp dediğimiz fonksiyonlarının uzun sürede yorulmasına neden olabilir. O yüzden ne az ne de çok su tüketmeliyiz. İdeal su tüketimine özen göstermeliyiz.

Fazla Tuz Tüketiminin Böbrek Sağlığına Etkileri Nelerdir?

Ülkemizde 20 gr. bir ortalamada tuz tüketiliyor. Bunu nereden tükettiğimiz araştırıldığında ekmekten tükettiğimiz sonuçlarına ulaşılmıştır. Çok ekmek tüketen bir toplumuz ve ekmekte çok tuz var. Bununla ilgili farkındalık arttığı için bakanlık da bununla ilgili bir uygulama başlattı. 2014 Ocak ayından itibaren ekmeklerdeki tuz oranı belirgin bir şekilde azaltıldı. Eskiden 100 gramda 1,75-2 gram tuz varken bu oran %1,5’a indirildi. Bu durumda daha az tuz tüketimine yönelik oluyor. Salça, turşu gibi yiyecekleri ise az tüketmemiz gerekiyor.

Diyaliz son yıllarda da oldukça gelişen, iki tipi olan hemodiyaliz makinesiyle kişinin damar yolundan kan alınarak bir makine sistemi içinde temizlenip kişiye geri verilmesidir.

Periton diyalizi denilen de karından, karın zarı kullanılarak kateter yerleştirilerek yapılan bir yöntemdir. Kısacası böbrek süzemediği için bu iki diyaliz yöntemiyle kişilerin vücudunda bulunan zehirli atıklar temizlenip, yerine daha sağlıklı sıvı verilmesi amacı güdülür. Çok kolay tedaviler değildir. Yılar içinde büyük gelişmeler vardır. Hem karın diyalizinde kullanılan makinelerde hem de hemodiyalizde kullanılan makinelerde gelişmeler vardır. Kişileri daha az yoran, daha iyi temizleyebilen, vücut dengesini daha az zedeleyen. Ama bunların hiçbiri böbrek nakliyle eş değer değildir. Böbrek nakli şansı olmayan ve böbrek nakli beklerken ki süreçte yardımcılar. Ama bunlar belli aralıklarla vücudu temizliyor. Böbrek naklinde ise kişinin içine çalışan bir böbrek konuluyor ve zehirli maddeler düzenli olarak temizleniyor.

Dünyada ve Türkiye’de Diyaliz

Dünyada iki milyonu aşkın kişi böbrekleri çalışmadığı için diyaliz tedavisine ihtiyaç duyuyor. Ülkemizde de bu sayı yetmiş binlere dayanmış durumda. Her yaş grubunda var. Giderek ömür uzadığı için ileri yaş grubunda da diyaliz ihtiyacı artıyor. Bu hastalığın artık bulaşıcı hastalık gibi değerlendirilmesi gerekiyor. Çünkü yüksek tansiyon ve şeker o kadar çok artıyor ki böbrek yetmezliği de buna paralel olarak iyi kontrol edilmediği için artıyor. Böbrek yetmezliğinin ülkemizdeki sayısı şu an yetmiş bin civarında. Artış hızı her yıl %12-13 gibi. Yani her yıl 5-6 bin kişi diyaliz tedavisine ihtiyaç duyuyor.

2016’da öngörülen sayı Türk Nefroloji Derneği ve Sağlık Bakanlığı’nın ortak yürüttüğü projeksiyonda yüz bini geçmez. Bu çok ciddi bir maliyet demek. Bu hastaların hepsine ciddi bir sağlık hizmeti sunulması gerekiyor.  Diyaliz hastalarındaki en büyük korkumuz kalp damar hastalıkları ve enfeksiyon gibi birtakım yandaş hastalıkların gelmesi ve bu yüzden hastaların yaşam kalitelerinin bozulması ve ömürlerinin kısalması. Dolayısıyla bununla ilgili 2005 yılından beri Dünya Böbrek Günü her yıl mart ayının 2. Perşembesi olarak kutlanıyor. Ülkemizde de Türk Nefroloji Derneği’nin organizasyonları var. Her yıl bir mesaj var. Böbreklerimize sahip çıkalım, sağlıklıyken tuzu az tüketelim, şekere dikat edelim, sağlıklı beslenelim, kilo almayalım, her gün yarım saat egzersiz yapalım, yeterli su tüketelim. Bu yılında mesajı sağlıklı kalın ve böbreklerinizi bağışlayın. Çünkü o kadar hızlı artan bir popülasyon var ki bu insanların da böbrek nakline ihtiyaçları olacak.

Böbrek yetmezliği böbreklerin çalışmamasıyla karakterize bir durumdur. Böbreğin fonksiyonlarını düşünecek olursak zehirli maddeleri atamaz, vücutta birikir. Bunlarla ilişkili olarak iştah kaybı, aşırı halsizlik, yorgunluk, bulantı gibi şikâyetler olabilir. Vücutta idrara çıkamadığı için su toplayabilir. Ödem denilen şişkinlikler oluşabilir. Böbreğin ikinci önemli fonksiyonu olan kemik iliğini uyaran kan yapımıyla ilgili olan fonksiyonu kaybolduğu için ciddi bir kansızlıkla hastalar doktora başvurabilirler. Bazen tek başına kansızlık araştırılırken böbrek yetmezliği ortaya çıkabiliyor. Böbrek yetmezliğinin ileri aşamalarında kemik metabolizması kalsiyum fosfor dengesizliği, D vitamini yetersizliğiyle ilişkili olarak yaygın kemik ağrıları olabilir. Bunların hepsi çok önemlidir. Ama en önemli bulgular vücutta şişlikler, aşırı halsizlik, ürenin ciltte birikmesine bağlı olarak kaşıntı, çok ciddi bulantı kusmalar ve kilo kaybı gibi şikayetlerle böbrek yetmezliği hastaları genelde doktora başvuruyorlar.

Böbrek Yetmezliğinin Tedavisi Nasıl Olur?

Böbrek yetmezliğiyle bir hasta başvurduğu zaman onda böbrek yetmezliği olduğunu düşünüyorsak neyin yol açtığını bilmemiz gerekiyor. Diyabete bağlı bir böbrek yetmezliği varsa, böbrek yetmezliğinin evresine göre hafif mi, orta mı, ağır mı bunun derecesinin iyi yapılması gerekiyor. Nedene yönelik tedavi yapıp hangi evredeyse örneğin son dönem böbrek yetmezliği, diyaliz ve böbrek nakli evresinde değilse henüz böbrek koruyucu tedaviler yapılabilir. Bunlar diyet, gerekli sıvı tedavisi, böbreğin kanlanmasını arttırıcı ilaç tedavileri verilebilir. Kan basıncını, kan şekerini kontrol eden, kan yapımı destekleyen ilaçlar verilebilir. Bazı kişilerde bu tedavi yeterli olabilir. Ömürleri boyunca diyalize girmeleri ve böbrek nakli olmaları gerekmeyebilir. Ne kadar erken nefroloji hekimine başvururlarsa o kadar çok kontrol edilebilme olasılığı vardır. Ama bazı böbrek hastalıkları var ki glomerülonefrit dediğimiz daha çok genç hastalarda görülen böbreğin kendi vücudunu yabancı gibi algılamasıyla ilişkili.

Bazen virüslerin de tetikleyebileceği mikrobiyolojik kökenli de olabilen ama daha çok romatizmal bir hastalık gibi böbreğin kendi dokusunu harap etmesiyle giden hastalıklar. Bunların bir bölümü de ince bir böbrek biyopsisiyle tanı konulup tedavi edilebilir. Ama bazıları ilerleyebilir.  Böbrek yetmezliği giderek ilerliyorsa, üre ve zehirli maddeler vücutta giderek hayatı tehdit eden düzeylere ulaşıyorsa ve bu kaçınılmazsa gecikmeden kişinin böbrek nakli açısından şansı var mı diye bakılmalıdır. Çünkü diyaliz aşamasına gelmiş ama hiç diyalize girmeden böbrek nakli yapılmış hastalardaki sağ kalım çok daha iyi oluyor. Bazı insanların böbrek vericisi olmayabilir. Böbrek nakli için durumları uygun olmayabilir. O zamanda hemodiyaliz veya periton diyalizi denilen seçenekler için kişilerin üre komasına girmeden daha iyi durumdayken hazırlanması gerekiyor.